Một nghệ sĩ có thể hát rất hay một ca khúc của người khác, nhưng khi họ có khả năng tự sáng tác, họ có thêm một thứ quan trọng hơn: khả năng tạo ra tiếng nói nghệ thuật của chính mình.
Đó là lý do kỹ năng sáng tác có thể trở thành một lợi thế rất lớn đối với ca sĩ, nhạc công và nghệ sĩ trình diễn.
1. Không chỉ trình diễn âm nhạc – mà tạo ra âm nhạc của chính mình
Nghệ sĩ trình diễn thông thường đứng ở vị trí interpreter – người diễn giải tác phẩm. Họ nhận một ca khúc và sử dụng giọng hát, nhạc cụ, cảm xúc, kỹ thuật sân khấu để đưa tác phẩm đến khán giả.
Khi biết sáng tác, nghệ sĩ đồng thời trở thành creator – người sáng tạo. Họ có thể chủ động quyết định:
- Tôi muốn kể câu chuyện gì?
- Tôi muốn âm nhạc của mình mang màu sắc nào?
- Giai điệu nào phù hợp nhất với giọng hát của tôi?
- Tôi muốn khán giả nhớ đến mình vì điều gì?
- Từ người thể hiện âm nhạc, họ tiến gần hơn đến vị trí người kiến tạo thế giới nghệ thuật của chính mình.
2. Sáng tác giúp hình thành bản sắc nghệ sĩ
Một trong những câu hỏi khó nhất của nghệ sĩ trẻ là:
“Tôi khác những người hát hay ở điểm nào?”
Kỹ thuật thanh nhạc tốt chưa chắc đã trả lời được câu hỏi này. Nhưng những ca khúc do chính nghệ sĩ sáng tác có thể dần tạo nên một hệ thống đặc trưng: cách viết giai điệu, cách sử dụng ngôn từ, chủ đề thường xuyên xuất hiện, cách xử lý hòa âm, tiết tấu và cách kể chuyện. Khi những yếu tố ấy được lặp lại và phát triển đủ lâu, chúng có thể hình thành artistic identity – bản sắc nghệ sĩ. Khán giả không chỉ nhận ra giọng hát mà còn nhận ra “thế giới của người nghệ sĩ ấy.”
3. Viết bài phù hợp chính giọng hát của mình
Đây là lợi thế rất thực tế. Người sáng tác cho chính mình hiểu rõ:
- tessitura – vùng giọng hát thoải mái,
- passaggio – vùng chuyển giọng,
- âm sắc mạnh nhất,
khả năng ngân dài, - cách phát âm,
- khả năng belt, mixed voice, head voice hay falsetto.
Thay vì cố ép giọng vào một bài hát không phù hợp, nghệ sĩ có thể thiết kế ca khúc xoay quanh thế mạnh của chính mình. Ví dụ, một người không sở hữu những nốt cực cao nhưng có âm trung trầm rất đẹp hoàn toàn có thể xây dựng cao trào bằng hòa âm, tiết tấu, dynamics, cách phát triển giai điệu và cảm xúc, thay vì đơn giản đẩy melody lên cao. Đây chính là tư duy “viết cho giọng hát” – writing for the voice.
4. Hiểu bài sâu hơn nên trình diễn cũng sâu hơn
Khi học sáng tác, nghệ sĩ bắt đầu nhìn một ca khúc dưới nhiều lớp hơn.
Không chỉ: “Đoạn này hát nốt gì?”
mà còn:
Tại sao tác giả lại chọn nốt này?
Tại sao câu nhạc đi lên?
Tại sao hợp âm thay đổi ở từ này?
Tại sao đoạn verse tiết chế nhưng chorus lại mở rộng?
Tại sao một câu được lặp lại?
Tại sao trước cao trào lại xuất hiện khoảng lặng?
Khi hiểu được ý đồ cấu trúc và ngôn ngữ âm nhạc, cách trình diễn cũng thay đổi. Người nghệ sĩ không chỉ “thêm cảm xúc” vào bài hát mà hiểu cảm xúc được xây dựng bằng âm nhạc như thế nào.
5. Khả năng kể chuyện trên sân khấu tốt hơn
Songwriting thực chất không chỉ là viết melody và chord. Nó còn liên quan đến storytelling – nghệ thuật kể chuyện. Người sáng tác phải học cách xây dựng:
ý tưởng → phát triển → xung đột → cao trào → giải quyết.
Điều thú vị là cấu trúc này cũng tồn tại trong một màn trình diễn tốt. Một nghệ sĩ hiểu songwriting thường có ý thức rõ hơn về việc: không nên đưa toàn bộ năng lượng ra ngay từ đầu. Họ biết giữ lại, phát triển, tạo kỳ vọng rồi mới giải phóng năng lượng ở cao trào. Vì vậy, tư duy sáng tác có thể hỗ trợ trực tiếp cho musical phrasing, dynamics và stage storytelling.
6. Giao tiếp với ban nhạc và producer tốt hơn
Một nghệ sĩ chỉ biết hát đôi khi phải diễn đạt bằng cảm giác:
“Đoạn này em muốn nó bay hơn một chút.”
Nhưng nghệ sĩ có kiến thức sáng tác và hòa âm có thể nói cụ thể hơn:
“Pre-chorus này giảm density của arrangement, giữ bass đơn giản, sau đó mở voicing và tăng rhythmic activity khi vào chorus.”
Không nhất thiết nghệ sĩ phải trở thành arranger hay producer chuyên nghiệp. Nhưng càng hiểu melody – harmony – rhythm – form – arrangement, họ càng dễ truyền đạt ý tưởng cho những người cộng tác. Đây là một lợi thế rất lớn trong phòng thu và khi làm việc với ban nhạc.
7. Chủ động tạo repertoire riêng
Nếu hoàn toàn phụ thuộc vào bài hát của người khác, nghệ sĩ luôn phải đi tìm:
“Bài nào phù hợp với mình?”
Người biết sáng tác có thêm một câu hỏi mạnh hơn:
“Tại sao mình không tạo ra bài phù hợp với chính mình?”
Theo thời gian, nghệ sĩ có thể xây dựng một repertoire – kho tác phẩm của riêng mình.
10 bài.
20 bài.
50 bài.
100 bài.
Trong số đó không phải bài nào cũng trở thành hit. Nhưng mỗi tác phẩm đều góp phần phát triển ngôn ngữ âm nhạc và làm tăng khả năng tìm được những ca khúc thực sự đại diện cho nghệ sĩ.
8. Có lợi thế trong xây dựng sự nghiệp dài hạn
Một giọng hát đẹp là tài sản.
Khả năng trình diễn tốt là tài sản.
Nhưng tác phẩm cũng là tài sản.
Một nghệ sĩ vừa biểu diễn vừa sáng tác có khả năng
xây dựng nhiều lớp giá trị hơn:
Performance → Recording → Composition → Publishing → Catalog → Intellectual Property.
Điều này không có nghĩa cứ tự sáng tác thì sẽ kiếm được nhiều tiền hơn. Một tác phẩm chỉ tạo ra giá trị kinh tế khi có chất lượng, được khai thác đúng cách và có người nghe.
Nhưng về chiến lược dài hạn, việc sở hữu và phát triển catalog tác phẩm mở ra những con đường mà một performer thuần túy có thể không có.
9. Ít phụ thuộc hơn vào thị trường bài hát
Khi thị trường thay đổi, nghệ sĩ biết sáng tác có khả năng thích nghi nhanh hơn.
Họ có thể thử:
- một chủ đề mới;
- cấu trúc bài hát mới;
- cách viết hook mới;
- thể loại mới;
- cách phối mới;
- viết cho nghệ sĩ khác;
- đồng sáng tác;
- phát triển dự án cá nhân.
Quan trọng nhất là nghệ sĩ không phải ngồi chờ:
“Bao giờ mới có người đưa cho mình một bài hay?” Họ có khả năng tự bắt đầu quá trình sáng tạo.
10. Nhưng biết sáng tác không có nghĩa phải làm tất cả một mình
Đây là điều tôi đặc biệt nhấn mạnh khi đào tạo nghệ sĩ.
Mục tiêu không phải biến một ca sĩ thành người “cái gì cũng tự làm.”
Ngược lại, nghệ sĩ chuyên nghiệp phải biết cộng tác.
Một người có thể mạnh melody nhưng yếu lyrics.
Một người viết rất hay nhưng production chưa tốt.
Một người có ý tưởng tuyệt vời nhưng cần arranger phát triển nó.
Vì vậy, kỹ năng quan trọng không chỉ là songwriting, mà còn là co-writing – đồng sáng tác. Biết sáng tác giúp nghệ sĩ bước vào quá trình cộng tác với một vị thế hoàn toàn khác: họ có khả năng đóng góp ngôn ngữ nghệ thuật của chính mình.
Nghệ sĩ trình diễn + sáng tác = một hệ năng lực mạnh
Tôi thường nhìn quá trình phát triển nghệ sĩ theo chuỗi:
Musicianship → Performance → Songwriting → Production → Artistic Identity
Trong đó:
Musicianship giúp bạn hiểu âm nhạc.
Performance giúp bạn truyền tải âm nhạc.
Songwriting giúp bạn tạo ra âm nhạc.
Production giúp bạn hiện thực hóa âm nhạc.
Artistic Identity khiến người khác nhận ra đó là âm nhạc của bạn.
Một nghệ sĩ không bắt buộc phải xuất sắc ở tất cả những lĩnh vực này. Nhưng càng kết nối được chúng, nghệ sĩ càng có khả năng tự chủ trong con đường nghệ thuật của mình. Điều tôi muốn học viên hướng tới
Khi dạy một người hát, mục tiêu không nên chỉ dừng lại ở: “Hát bài này cho đúng.”
Mà nên tiến dần đến:
Hát đúng → hiểu bài → phân tích bài → biến đổi bài → sáng tạo → viết tác phẩm → hình thành bản sắc.
Bởi cấp độ cao của việc học âm nhạc không phải là lặp lại thật giỏi những gì người khác đã làm.
Mà là sau khi đã học đủ ngôn ngữ của những người đi trước, người nghệ sĩ bắt đầu có khả năng nói: “Đây là âm nhạc của tôi.”
Và đó chính là một trong những lợi thế lớn nhất của nghệ sĩ trình diễn biết sáng tác.
