Có một hiện tượng mà nhiều người hát từng trải qua: sau khi hát những bài có nhiều nốt cao, hát với cường độ lớn hoặc luyện tập liên tục trong thời gian dài, tai bắt đầu xuất hiện tiếng ù, tiếng rít, cảm giác lùng bùng hoặc căng tức.
Đặc biệt, có những người lâu ngày không hát, nhưng khi hát trở lại lại lập tức sử dụng cường độ rất lớn, cố gắng lên những nốt cao hoặc duy trì giọng hát mạnh trong thời gian dài.
Vậy hiện tượng này xuất phát từ đâu? Có phải do áp suất hơi quá lớn, do cơ thể chưa kịp thích nghi hay do âm thanh tác động trực tiếp đến hệ thống thính giác?
Để hiểu đúng, chúng ta cùng Adam Muzic phân tích đồng thời ba hệ thống: hô hấp – phát âm, cân bằng áp suất tai giữa và thính giác ở bài viết bên dưới nhé!
Nội dung bài viết:
1. Hát mạnh không chỉ đơn giản là tạo ra âm thanh lớn
Trong thanh nhạc, việc tăng cường độ âm thanh liên quan đến nhiều yếu tố sinh lý và âm học:
- Áp suất dưới thanh môn (Subglottal Pressure).
- Hoạt động của các cơ hô hấp.
- Mức độ khép của hai dây thanh.
- Đặc tính dao động của dây thanh.
- Sự tương tác giữa nguồn âm và hệ thống cộng hưởng.
Khi hát với cường độ lớn, áp suất dưới thanh môn thường tăng để cung cấp năng lượng cho quá trình dao động dây thanh. Tuy nhiên, tăng áp suất không đồng nghĩa với việc âm thanh sẽ trở nên hiệu quả hơn. Một người hát có kỹ thuật tốt có thể tạo ra âm thanh mạnh nhờ sự phối hợp hợp lý giữa áp suất hơi, hoạt động thanh quản và cộng hưởng. Ngược lại, người chưa kiểm soát tốt có thể sử dụng quá nhiều lực, siết cơ cổ, căng hàm hoặc đẩy hơi quá mức. Những kiểu phối hợp thiếu hiệu quả này có thể làm gia tăng sự mệt mỏi của hệ thống phát âm.
2. Áp suất hơi có thể liên quan đến ù tai như thế nào?
Tai giữa là một khoang chứa không khí nằm phía sau màng nhĩ, kết nối với vùng mũi họng thông qua vòi nhĩ (Eustachian Tube).
Vòi nhĩ có chức năng cân bằng áp suất giữa tai giữa và môi trường bên ngoài. Khi chức năng vòi nhĩ bị rối loạn, áp suất hai bên màng nhĩ có thể mất cân bằng, gây ra những biểu hiện như:
- Cảm giác đầy hoặc căng tức trong tai.
- Nghe tiếng lách tách khi nuốt.
- Âm thanh trở nên nhỏ hoặc bị nghẹt.
- Ù tai hoặc cảm giác lùng bùng.
Trong quá trình hát, đặc biệt khi người hát có thói quen nín hơi, rặn hoặc gồng ép, áp suất trong lồng ngực và vùng mũi họng có thể thay đổi. Những thay đổi này có khả năng làm xuất hiện hoặc làm rõ hơn triệu chứng ở người vốn có vấn đề về chức năng vòi nhĩ. Tuy nhiên, cần hiểu chính xác rằng áp suất dưới thanh môn không truyền trực tiếp vào tai giữa. Vì vậy, không thể kết luận mọi trường hợp ù tai khi hát mạnh đều do tăng áp suất tai.
3. Âm thanh lớn có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến ốc tai
Đây là một cơ chế quan trọng, đặc biệt đối với ca sĩ, nhạc công, kỹ thuật viên âm thanh và những người thường xuyên làm việc trong môi trường âm nhạc.
Bên trong ốc tai có những tế bào cảm giác chuyên biệt, thường được gọi là tế bào lông (Hair Cells). Chúng tham gia chuyển đổi dao động cơ học của âm thanh thành tín hiệu thần kinh để não bộ xử lý. Khi tiếp xúc với âm thanh quá lớn hoặc quá lâu, hệ thống thính giác có thể xuất hiện những thay đổi tạm thời hoặc tổn thương kéo dài.
Một trong những biểu hiện là ù tai. Sau một buổi hát lớn, người hát có thể cảm thấy tiếng ve kêu, tiếng rít tần số cao hoặc khả năng nghe bị giảm nhẹ. Trong một số trường hợp, triệu chứng biến mất sau một khoảng thời gian nghỉ ngơi. Tuy nhiên, việc tiếng ù biến mất không bảo đảm rằng hệ thống thính giác hoàn toàn không bị ảnh hưởng.
Nguy cơ tổn thương thính giác phụ thuộc vào cường độ âm thanh, thời gian tiếp xúc và tổng mức phơi nhiễm tích lũy. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi người hát sử dụng tai nghe kiểm âm, loa monitor hoặc luyện tập trong phòng kín với âm lượng lớn.
4. Vì sao lâu ngày không hát, rồi đột ngột hát mạnh lại dễ xuất hiện vấn đề?
Để giải thích hiện tượng này, chúng ta có thể liên hệ đến nguyên lý thích nghi với tải vận động (Training Adaptation). Giọng hát là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều hệ thống cơ và thần kinh.
Khi luyện tập đều đặn, người hát có cơ hội phát triển và duy trì khả năng kiểm soát hơi thở, phối hợp thanh quản, điều tiết cường độ và sức bền phát âm.
Ngược lại, sau một thời gian dài không luyện tập, những khả năng này có thể suy giảm. Nếu người hát lập tức quay trở lại với cường độ lớn, thời lượng dài hoặc những bài hát có yêu cầu kỹ thuật cao, hệ thống phát âm có thể phải làm việc vượt quá khả năng hiện tại. Hậu quả có thể bao gồm mệt giọng, tăng cảm giác gắng sức, căng cơ vùng cổ và hàm hoặc giảm khả năng kiểm soát áp suất hơi.
Những yếu tố này có thể góp phần làm xuất hiện hoặc làm nặng thêm cảm giác khó chịu ở tai.
Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt hai vấn đề:
- Thứ nhất: Hệ thống cơ phát âm có thể cải thiện sức bền và khả năng phối hợp thông qua quá trình luyện tập có kiểm soát.
- Thứ hai: Hệ thống thính giác không thể được huấn luyện để trở nên miễn nhiễm với tổn thương do âm thanh quá lớn. Nói cách khác, một ca sĩ có thể quen với việc hát mạnh trong thời gian dài, nhưng điều đó không có nghĩa là tai của họ sẽ an toàn trước mọi mức âm thanh.
5. Căng cơ hàm và cổ cũng có thể liên quan đến ù tai
Một số trường hợp ù tai có liên quan đến hệ thống cảm giác thân thể, được gọi là Somatosensory Tinnitus. Khi người hát gồng cổ, nghiến răng, siết hàm hoặc sử dụng quá nhiều lực để lên nốt cao, hoạt động của các cơ vùng đầu và cổ có thể ảnh hưởng đến cảm nhận tiếng ù ở một số người.
Đặc điểm gợi ý là tiếng ù thay đổi khi há miệng, nghiến răng hoặc xoay cổ. Tuy nhiên, đây chỉ là dấu hiệu định hướng, không đủ để tự chẩn đoán nguyên nhân.
6. Người hát nên là gì để hạn chế nguy cơ?
Một số nguyên tắc cần được chú ý trong quá trình luyện thanh và biểu diễn:
- Khởi động giọng trước khi hát với cường độ lớn.
- Tăng dần thời lượng và cường độ luyện tập.
- Tránh đột ngột hát ở mức tối đa sau thời gian dài nghỉ tập.
- Phối hợp áp suất hơi, hoạt động dây thanh và cộng hưởng thay vì chỉ cố gắng đẩy hơi thật mạnh.
- Hạn chế gồng cổ, siết hàm và nín hơi khi hát.
- Kiểm soát âm lượng tai nghe kiểm âm và loa monitor.
- Nghỉ ngơi hợp lý giữa các giai đoạn luyện tập.
Nếu xuất hiện ù tai sau khi hát, nên tạm ngừng hát cường độ cao và tránh tiếp xúc thêm với âm thanh lớn. Nếu ù tai kéo dài, tái diễn hoặc chỉ xuất hiện một bên, cần khám chuyên khoa Tai Mũi Họng và đo thính lực. Đặc biệt, ù tai kèm giảm thính lực đột ngột là tình trạng cần được đánh giá cấp cứu, không nên chờ cơ thể tự thích nghi.
Kết luận
Hát mạnh, hát to không phải là điều sai trong thanh nhạc. Vấn đề nằm ở cách chúng ta tạo ra âm thanh, khả năng phối hợp của hệ thống phát âm và mức độ tiếp xúc âm thanh mà hệ thống thính giác phải chịu đựng.
Cơ thể có thể thích nghi với việc luyện tập, nhưng sự thích nghi phải diễn ra có kiểm soát. Đừng nhầm lẫn giữa việc phát triển sức bền giọng hát và việc ép cơ thể chịu đựng những tác động vượt quá giới hạn an toàn.
Một giọng hát mạnh không nhất thiết phải được tạo ra bằng thật nhiều sức. Và một người hát chuyên nghiệp không chỉ cần biết cách sử dụng giọng hát, mà còn phải biết cách bảo vệ chính hệ thống thính giác của mình. Bởi vì đôi tai không chỉ giúp chúng ta nghe âm nhạc, mà còn là công cụ quan trọng để kiểm soát, cảm nhận và phát triển giọng hát trong suốt sự nghiệp.
